Türk Gambiti – [ Boris Akunin ]

Türk Gambiti – [ Boris Akunin ]

Boris Akunin’in tarihi polisiye romanları Rusya’da sekiz milyondan fazla sattı, ve İngilizce, Fransızca, İspanyolca, Almanca ve Japonca’yı da içeren yaklaşık bir düzine dilde tercümesi yapılmıştır. Boris Akunin, edebiyat eleştirmeni ve çevirmen Grigory Chkhartishvili (Çihartişvili)’nin kalem adıdır. Japon kelimesi olan “Akunin”i yani güçlü ve iradeli kişi anlamına gelen bu adı kullanarak eserlerini Boris Akunin takma adıyla gerçekleştirdi. Sadece resmi çalışmalarda kendi gerçek ismini kullanıyordu. Kısaca söylemek gerekirse Akunin’in ilk mesleği edebiyat çevirmenliğidir.

Boris Akunin, günümüzde Rusya’da en çok okunan yazarlar arasındadır. Kurgusu edebiyat dünyası tarafından Ian Fleming ve Umberto Eco ile karşılaştırılmıştır. Boris Akunin’in Fandorin’maceraları serisi kitapları bazı kişilerce kitle pazarlama yönelimli bulunup eleştirilmiştir. Ancak hem kaliteli detektif, hem sağlam tarihi bilgi, hem iyi edebiyat, hem de başarılı bir güldürü anlayışını birleştirdiğinden Fandorin gerçekten başarılı bir edebi projedir.

Akunin’in “Türk Hamlesi” kitabı ise “Turetskiy Gambit” adıyla 2005 yılında uzun metrajlı filme dönüştürülmüştü. 

Azazel ile başlayan Turetskii gambit (Türk Hamlesi) ile devam eden ilk roman serisinin baş karakteri, göz kamaştırıcı genç bir polis müfettişi olan Erast Fandorin’dir. Fandorin’in maceraları on dokuzuncu yüzyılın sonlarına doğru Rus İmparatorluğu’nda meydana gelir ve o kendini sürekli olarak önemli tarihi olayların merkezinde bulur. İlk kitap Mayıs-Eylül 1876, yaz mevsiminde cereyan etmekle birlikte; Korkusuz Fandorin olarak, ilk durumda dünya olaylarının seyrini değiştirmekte kararlı olan uluslararası bir suikastçi organizasyonunu – Azazel – açığa çıkardı. İkincisi iki yıl sonra gerçekleşmiş, Temmuz 1877 – Mart 1878 tarihleri arasında Rusya’nın Osmanlı İmparatorluğu ile savaşı süresince devam etmiştir. Rus devletini zayıflatmaya ve yok etmeye çalışan bir Türk ajanının karmaşık planlarını açığa çıkarmak amacıyla genç dedektif Azazel ile yeniden çatışmaktadır. Her iki macera da belli bir edebi değeri korurken aynı zamanda alabildiğine popüler ve eğlenceli olduğunu da kanıtlamıştır.

Rus edebiyatında zaman ve uzayın keşfi bir zamanlar popüler bir konuşma konusuydu, ancak 1970’lerden bu yana biraz göz ardı edilmiş, güncel eserlere nadiren başvurulmuş hatta popüler kültür eserlerinden bile daha az… Akunin’in zaman ve mekanı ele alış tarzı, bununla birlikte, özellikle eserlerinde verilen tarihsel ayar eşsizdir. Türk Hamlesi veciz bir hızda, yöntemli ve sonuca yönelik çalışmalar olması ile klostrofobik görünüyor. Eserde tanımlanmamış bir anlatıcı, belirgin bir 19. yüzyıl ses tonuyla konuşuyor; gerçek tarihsel olaylar ve yerler çerçevesinde maceraların dökümü sunuluyor.

Önemli bir not olarak düşmek gerekir ki Boris Akunin ve onun kitaplarındaki anlatıcı aynı kişiler değildirler. Belki yazarı geçici olarak varsayılan bir karakter olan bu romanların anlatıcısı olarak düşünmek faydalı olabilir ama Boris Akunin yirmibirinci yüzyıldan yazarken anlatıcı ondokuzuncu yüzyılın ses tonu ve dili ile konuşmaktadır.

Kitabın orijinal adı Turetski Gambit, yani Türk Gambiti’dir. Gambit satrançta pozisyon üstünlüğü sağlamak amacı ile yapılan taş fedasına denmektedir. Örneğin satrançta kale ya da vezir gibi önemli bir taşın feda edilerek gelecek bir sonraki hamlede bir piyon ile rakibe ait önemli bir taşın tehdit edilmesi, ele geçirilmesi, hareket alanının kısıtlanması ya da rakibe ait kilit konumdaki taşın varlığı nedeniyle oluşan tehditin ortadan kaldırılması amaçlanır.

Kitabın odağında savaş değil, bir dedektiflik ve aşk hikayesi yatıyor. Plevne’de hem acımasız hem centilmence savaşan iki ordu ve generalin hikayesi var.

Roman Türk tarihinde 93 Harbi olarak anılan 1877 Osmanlı-Rus savaşında geçiyor. Ruslar’ın Plevne’yi aldıkları, Yeşilköy’e kadar geldikleri ve sonunda Bulgaristan’ın kurulduğu ünlü bir savaştır bu. Romanda Erast Fandorin (genç, içe kapanık, sessiz bir tip), son derece karizmatik, zeki, kadınların hoşuna giden Türk casusu Enver Efendi’yle (Bey) karşılıklı bir beyin düellosu yapıyor. Sürükleyici romanda, Balkanlar’daki savaşın ortasında kalmış Varvara Suvorova adlı liberal, atak bir Rus kızı da var. Bütün dillere çevrilen kitap “Türk Hamlesi” adıyla Çiğdem Öztekin tarafından Türkçe’leştirildi ve Altın Kitaplar tarafından basıldı.

Benim de okuduğum kitap Altın Kitaplar tarafından basılan bu kitaptı. Kitabı ilk duyduğumda bulamadım. Artık basımı yapılmıyordu ve ben yıllarca birçok ilde, gittiğim her sahafta aradım ve en sonunda, çok yakınımda; Amasra’da bir kitapçıda buldum. 2018 yılında Alfa Yayıncılık, kitabı Uğur Büke çevirisi ile yeniden bastı. Yeni kitabın kapak tasarımı eskisinden bin kat daha iyi görünüyor.

Turetskiy Gambit, Film

Film, Türk Hamlesi adıyla Türkçeye çevrilen Turetskii Gambit kitabından 2005 yılında sinemaya uyarlandı.. Yönetmeni Canik Fayziyev’in de ilk filmi. Bir tarih filminden öte macera filmi olarak karşılandığında daha iyi anlaşılabiliyor. Türk – Rus Harbi sırasında Rusya içine sızarak kargaşa çıkarmaya çalışan Türk Ajanları anlatılmaktadır. Vizyona girmesinden itibaren Rusya’da olay yarattı. Konusunun olay yaratması yanında film, son dönem Rusya Sineması’nın en iyi filmlerinden ve Rusya’nın Hollywood’a cevabı olarak sunuldu ve geniş izleyici kitlelerine ulaştı.

Rus sinema tarihinin en pahalı filmlerinden biri olan ”Türk Gambiti” Rusya’da yüzlerce sinemada vizyona girdi ve gösterime girdiği ilk iki günde hasılat rekoru kırdı. Film, ilk iki gün içerisinde 2 milyon hasılat elde ederek, Harry Potter’ın rekorunu geçti. İlk haftada 7 milyon dolarla hasılat rekoru kıran film Rusya’da en önemli olaylar arasında yerini aldı. Film, 1877-1878 Osmanlı – Rus Savaşı’nı konu ediyor. Boris Akunin’in aynı adlı romanından uyarlanan filmde, Enver Efendi’nin Sultan Abdülhamit’in talimatıyla yanlış istihbarat yaymak için Rus hatlarına sızması anlatılıyor.

Canik Fayziyev bir röportajında öğrendiği ilginç bir bir bilgiyi şu şekilde paylaşıyor:

1877 savaşına kadar Rus ordusunda “yere yat” komutu yokmuş. O sırada Osmanlı ordusu Almanya ile işbirliği yaparak 12 mermi alan Mauser tüfek (mavzer) kullanmaya başlamış. Namludan barut doldurulan eski tip Musin tüfekleri kullanan Rus birlikleri, Türkler karşısında büyük kayıp vermeye başlamış. General Skobelev ilk defa burada birliklerine “Yere yat” emrini vermiş.

Bir cevap bırakın